Açık görüşlülük

author

BÜLENT USTA

[email protected]

2021.09.29 07:49

Bir bakıma insanlık Ortaçağ sanki akıldan uzaktan bir fantezi çağı içinde uzunca bir süredir. Bazı düşünürler, bu çağın başlangıcını Berlin Duvarı‘nın yıkılması olarak görüyorlar. Duvarın yıkılmasıyla serbest piyasanın evrensel geçerliliği olan tek dünya dini haline geldiğini iddia ediyorlar. Her şeyin değerini belirleyen yatırma ve derecelendirme sistemi, yalnızca mallara değil insanlara ve ilişkilere de uyarlanmaya başladı. Bir kitabın fazla satması gibi, sosyal medyada bir kişinin alkış alması, benzeri onu diğerlerinden daha kıymetli yapıyordu. Ama beğeni bölge aslında yazılan o tweet veya paylaşılan o fotoğraf, kişinin kendisi yok. O ayrım tamamen kayboldu, yani içerisi ve dışarısı… Bu yüzden fazla beğeni alan bir sözü veya fotoğrafı olduğu gibi kopyalayanlar da çoğaldı.

Bu metalaşma süreci, insanlarda iki ‘iyi yaşam’ sürecini destekledi: Meşhur ol veya varlıklı ol… Meşhur edinmek, takipçi sayısıyla ölçülür oldu. Şehirlerdeki, ülkelerdeki ve dünyadaki en varlıklı, en seksi, en dinç birey listeleri ortaya çıkmaya başladı. Bundan Böyle sadece bir portföyün sahibi yok, portföyün kendisi olmaktı hedef. Ün ve zenginlik içinse, güya sadece iradeye ve cesarete ihtiyaç varmış gibi bir seziş yaratıldı.

Bundan Böyle böylece fazla düşünürün hemfikir olduğu çözüm de, kendimizi küresel küresel pazarın taleplerine göre yaşamak yerine, kendi yarattığımız hayatları yaşamak. Bireyselliğimiz, arzularımızla olasılıklarımız arasındaki gerilimde ortaya çıkıyor, hayatımızın seçmediğimiz temel malzemelerini kendimize ait kılabildiğimiz sürece… Küreselleşme, savunulanın ya da gösterdiği amacının tersine insanlara kapalı dünya görüşlerini dayattı, bu kapalılık hali siyasete kutuplaşma olarak yansıdı. Bugün çözümün ‚açık hayat felsefesi‘nde olduğu, hiçbir süre bütün ve nihai çözüme sahip olunamayacağını kabul etmemiz gerektiği aşina bir hakiki. Körü körüne uzmanlara inanmak da, uzmanlar hangi kanıtı gösterirse göstersin şüpheciliği bir lahza olsun bırakmamak, bilgiye göre değil inandığı şeyi realite benimsemek de kapalılığı muhabere ediyor.

***

Kapalılığa karşısında, dünyanın o kadar fazla ülkesinde iklim krizine karşın toplu eylemliliklerde de görüldüğü gibi açık görüşlülerin sınırlar ve sınıflar ayrımı gözetmeksizin bir araya gelebildiğini gösteriyor oysa, bu da dünyanın geleceğine dair umut veriyor. Kapalılığa sinyâl eden dini ve ideolojik yaklaşımlar içinde deha kapalı ve açık olanlara rastlanılması, açık görüşlülüğün fazla sesliliğini ve fazla renkliliğini göstermesi açısından, başka hiçbir çağda rastlayamayacağımız bir zenginlik de sunuyor.

Peki lakin niçin bu kapalılığa millet ihtiyaç duyuyor? İnsanlar, ister bir tanrısal kitap olsun, ister yıldızlar veya kendisinin seçilmiş olduğunu bahis eden bir insan olsun, hayatın tehlikelerle dolu bu labirentinde onlara yol göstereceğine inandığı bir rehbere veya koruyucuya gereksinim duyuyorlar. Freud‘un gösterdiği gibi bu sahiden çocuksu bir gereklilik, bilinçdışının yönlendirdiği… Gerçekten tam da bu âmâ inanışları, onları o kadar çok tehlikeye karşı korunmasız bırakıyor. Açık görüşlüler içinse, nihai ve tam çözüm olmadığı için, başlıca güvenli olan manzara açısındaki çeşitlilikte kendisini gösteriyor. Çünkü bu görüşe tarafından ölüm dışında hiçbir şey belirlenmiş değildir ve bu muhakkak olan data bile yeterince ağır.

***

Bugün yaşanan varoluşsal krizin gerisinde, bilhassa 80‘lerin ve 90‘ların dizginsiz kapitalizm döneminde, çoğu insanın bilgiyi ve sermayeyi kendisine değil de sahip olmaya yatırmış olmasının etkisi büyük. Türkiye, dünyanın yaşadığı bu süreci geriden peşine düşüp takip ederek, daha karışık bir düzeyde deneyimliyor. Kapalı görüşlülükte olduğu gibi açık görüşlülüğün de bir takım tehlikeleri var. Özellikle referans noktalarını kaybetmiş bir toplumda şüpheciliğin geldiği nokta, kişiyi anlamdan mahrum bir noktaya sürükleyebiliyor. Yaratıcı kendilikle tasarlanabilir kendilik benzer şey değil, lakin aynıymış gibi ele alınıyor başlıca. her tarafta karşımıza meydana çıkan amaç sorununa, olur ya de bu ayrımdan yola çıkarak görmek bir us verebilir.

Yorum yapın