Çocukluktan gelen travmaları nasıl atlatırız?

Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, kolay bellek yitimi, Alzheimer ve beyin sağlığı konusunda değerlendirmede bulundu.

Basit amnezi deyip geçilmemeli

Unutkanlığın iyi ve kötü huylu olmak üzere iki türü bulunduğunu bildiren Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Biri basit unutkanlıktır yani sevecen bellek yitimi, selim tabiatlı amnezi da deriz. Diğeri ise habis bellek yitimi yani fena huylu dediğimiz unutkanlıklardır. Bu iki hafıza kaybı birbiriyle çok karışıyor. 60 yaş üstünde unutkanlık başladığı vakit bu dek bellek yitimi olur ’ deniliyor ve Alzheimer riski göz ardı ediliyor. Alzheimer ve demansın birincil başlangıç belirtileri hafıza kaybı olduğu için buna dikkatli olmak gerekiyor.  Beynimizdeki o kolay bellek yitimi deyip geçmememiz lüzumlu.” uyarısında bulundu.

Basit unutkanlıklara değinen Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Buzdolabını açarsın. ‘Ne alacaktım? ’  dersin bir düşünürsün. Telefonunu eline alırsın ‘Kimi arayacaktım? ’ dersin ve daha sonra hatırlarsın. Böyle unutmalar olabilir.” dedi.

85 yaş üzerinde Alzheimer riski %50 ’ye çıkıyor

Dünyada ve ülkemizde sıradan insan ömrünün uzadığını, dünyada da Türkiye ’de de kadınlarda 78, erkeklerde 74-76 gibi ortalama bir yaş olduğunu kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Hatta bu sıradan 80-90 ’a çıktı. Mesela bir insan 60-65 yaşına geldi, unutkanlığı başladı. Bu değin bellek yitimi olur deyip, tedbir almazsa bir müddet daha sonra bu unutkanlığın nedeninin Alzheimer olduğu anlaşılabiliyor. Kişi hayatının son 10 senesini Alzheimer olarak geçirebilir çünkü 85 yaşının üzerindeki kişilerde Alzheimer ihtimali yüzde 35-50 ’ye kadar çıkıyor.” dedi. 

Beyni içten kullanmak hafızaya iyi geliyor

Beynimizin de tıpatıp cildimiz gibi yaşlandığını gösteren Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Beynini doğru kullanan, 100 yaşına da gelse hafızası, zihni pırıl pırıl oluyor. Unutkanlıkla ilgili başlangıçta erken önlem alınması önemlidir.  Alzheimer ’da unutkanlığın ancak yüzde 5-10 ’u genetiktir. Geri kalanı ayrıntılarıyla beyni yanlış kullanmayla ilgilidir.”dedi. 

Yeni öğrenmelerle akıl zayıflamıyor

ABD ’de ortaya çıkan bir olguya da değinen Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Bu enkaz ve bununla beraber literatüre de giren bir olgudur. San Francisco’da bir matematik profesörü satrançta 8 hamle ötesini görebilirken bunun 5’e düştüğünü fark etmiş. Sonra nöroloğa gidiyor. Nörolog testleri yapıyor. Bütün ölçeklerde her şey adi çıkıyor. Akıl testlerinde yaş grubu bayağı data tabanı içerisinde. sonra beyin check-up ’ı yaptırıyor. Orada emin tanı beyindeki plaklardan anlaşılıyor. Beyninde fazla sayıda plak olduğu belirleniyor lakin kaybı yok. Daha Sonra yapılan araştırmalarda şu ortaya çıkıyor: Beynini o kadar güzel kullanıyor ancak beyindeki amenoit plaklar olduğu halde beyin kendine yol bulmuş, yeni öğrenmelerle kişinin hafızası hiç zayıflamamış.” diye konuştu.

Beyin yeni deneyimlere açıksa çalışıyor

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, bir dönem beyin hücrelerinin sayısının sabit olduğu ve yaş ilerledikçe bu hücrelerin öldüğünün kabul ediildiğini belirterek “1998 ’de bu keşfedildi. Beyin hücreleri ölmüyor. Beyinde hipokampus bölgesi var. Beynin ortasında bulunan ve hafızanın oluşturduğu alan, kök hücreler üretiyor. Birey beynini canlı kullanırsa yani yeni deneyimlere açıksa ya kullan ya kaybet kuralıyla beyin çalışıyor. Kullandıkça beyin açılıyor, açıldıkça kök hücrelerden yeni hücre üretiyor. O hücreler göçüyor, kullandığı beyin alanı neresiyse oraya gidiyor. Orada ağlar oluşturuyor. Orada network oluşturuyor. Kişinin beyni pırıl pırıl çalışıyor. Beyinde plaklaşma olduğu halde us zayıflamıyor.” dedi.

Sağlıklı bir düşünce için yaşam tarzı önemli

Sağlıklı bir akıl ve hafıza için hayat tarzının da önemli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Gıda manâlı, yaşam biçimi önemli ve beyni yararlanma kılavuzumuzun olması önemlidir. Beynimizi doğru kullanıyorsak kolay unutkanlığı hastalıkla karıştırıp panik yapmamak gerekir. Alzheimer ’da genetiğin yüzde 15 gibi bir rolü var. Yüzde 70-85 hayat biçiminin rolü vardır. Unutkanlık beynimizi iyi kullanıp kullanmamayla ilgilidir.”  dedi.

Alışkanlık tuzaklarına aleyhinde titiz olunmalı

Beyin sağlığı için beyin dostu bir yaşamın kayda değer olduğunu kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Beyin dostu gıda ve beyin dostu alışkanlıklar önemlidir. Beynimizin pek bir özelliği var ama yapılan bir araştırmada, bir insan kumar oynamayı 440 defa yaparsa onu bundan böyle otomatik yapmaya başladığı tespit edilmiş. Jurnal yaşamda çoğu kez karşımıza çıkar. Araba kullanan bir birey defalarca kullandığı güzergahta ezbere gider. Daha önce oraya her zaman gitmiştir, beyin otomatik öğrenme yapıyor. Akıl, duygu ekleyince inanış oluyor. Baştan edince alışılmışlık oluyor. 6 ay tekrar edince bu şahsiyet haline geliyor. Onun için tekrarlar fazla önemli. Yanlış bir şeyi de bitmiş ettiğinde alışkanlık oluyor. Onun için ileri yaşta insanın en fazla hata yaptığı şey alışılmışlık tuzaklarıdır, alışkanlıklar zihinsel tuzaktır.”dedi. 

Yeni deneyimlere açık edinmek beyni çalıştırıyor

Beynin sürekli dinamik tutulması gerektiğini açıklayan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Yeni deneyimlere açık olan kişilerin beyinleri kesintisiz pırıl pırıl çalışıyor. MR cihazına sokuyoruz. Beyninin her tarafı her konuda etkin. Hatta şuna benzetiliyor: Bir vadi düşünün, yazın vadide eğer sulanmayan bir alan varsa sapsarıdır ama eğer bir yere bakılıyorsa, sulanıyorsa ağaçlı, çiçekli, kuşlu, yemyeşil alandır. İnsan beyninde de öyledir. Kuytu alanlar beyinde hareketli, canlı, devingen oluyor. Bu kullanmayla ilgilidir. Kullanılmayan alanlar, kurumuş vadi gibi kuruyup kalıyor. O nedenle burada manâlı olan büyük fotoğrafı görerek beyni ustaca ve bilgece kullanmaktır. Beyni kullanabilmek unutkanlığı önlemede en önemli basamaktır, beynin yaşlanmasına karşısında en büyük çözümdür.”dedi.

Beyin sağlığını korumak ve beyin yaşlanmasını önlemek için tavsiyelerde de yer alan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Beynimizi günlük yaşam aktiviteleri içinde yoğun kullanmamız kayda değer. Bulmaca ve sudoku çözmekten daha önemlisi mesela her gün benzer yoldan gitmek yerine ayrı yollardan gidilmesi önerilebilir. Yani hep benzer alışkanlıkları devam ettirmek yerine sıkça alışkanlık değiştirmek, çoğu kez pozisyon başkalaştırmak öğüt edilebilir.”dedi. 

Eşini unutur, anne-babasını unutmazlar… 

Alzheimer hastalığında beynin yeni öğrenme yapamadığını kaydeden Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Alzheimer hastaları eskileri çok iyi hatırlar ve anlatır lakin yeni şeyleri hatırlayamaz, unutur. Alzheimer ’ın tipik özelliğidir. Buna retrograd amnezi diyoruz. Alzheimer fazla ilerlediği süre eşini unutur ama anne ve babasını unutmaz. Çünkü küçüklüğe dair şeyler beyinde kalıyor. böylece Alzheimer hastalığında beyin yeni öğrenmeleri yapamıyor.”dedi. 

Beynimiz de kuyu gibi kullandıkça açılan bir organ…

Kişinin yeni öğrenmelere açıksa beynin sürekli çalıştığını açıklayan Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Beyin sürekli yeni öğrendiği için katmanları defalarca canlı kullanıyor. Beyin ya kullan ya kaybet kuralıyla çalışıyor. bu nedenle kuyuya benziyor. Kuyudan su çektikçe kuyu nasıl açılıyorsa beynimiz de kullandıkça açılan bir organ.”dedi.

Yorum yapın